ఆదిరాజు వీరభద్రరావు(1920-1973)
ఈరోజు మనం తెలంగాణ చరిత్ర పుటల్లో చెరగని ముద్ర వేసిన ఒక విశిష్ట వ్యక్తి గురించి తెలుసుకోబోతున్నాం. ఆయనే ఆదిరాజు వీరభద్రరావు, నిజాం పాలనలో తెలుగు భాషకు సరైన గుర్తింపు లేని సమయంలో, దాని పునరుజ్జీవనం కోసం అవిశ్రాంతంగా కృషి చేసిన ఒక మహనీయుడు – ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారు.
ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారు 1920 నవంబర్ పదహారున ఖమ్మం జిల్లాలోని దెందుకూరు గ్రామంలో జన్మించారు. చిన్నతనంలోనే తండ్రిని కోల్పోయిన ఆయనను, వారి మేనమామ రావిచెట్టు రంగారావు గారు దగ్గరుండి చదివించారు. హైదరాబాద్లోని చాదర్ఘాట్ హైస్కూల్లో విద్యాభ్యాసం పూర్తి చేసిన వీరభద్రరావు గారు, అప్పుడే హైస్కూల్లో చదువుతున్న రోజుల్లోనే హైదరాబాద్లో శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయం స్థాపన కార్యక్రమంలో పాల్గొన్నారు. ఆ తరువాత, ఆయన ఆ భాషా నిలయానికి కార్యవర్గ సభ్యుడిగా, కార్యదర్శిగా కూడా సేవలందించారు.
పంతొమ్మిది వందల ఎనిమిది సంవత్సరంలో కొమర్రాజు లక్ష్మణరావు గారి విజ్ఞాన చంద్రికా మండలి హైదరాబాద్ నుండి మద్రాసుకు తరలివెళ్లినప్పుడు, లక్ష్మణరావు గారి అభ్యర్థన మేరకు వీరభద్రరావు గారు కూడా మద్రాసుకు వెళ్లారు. అక్కడ పనిచేస్తున్న సమయంలో అనేకమంది గొప్ప రచయితలు, పరిశోధకులు, పండితులతో ఆయనకు పరిచయం ఏర్పడింది. లక్ష్మణరావు గారి ప్రభావంతో, ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో వీరభద్రరావు గారు ఒక గొప్ప పరిశోధకుడిగా, బాధ్యతాయుతమైన రచయితగా ఎదిగారు.
పంతొమ్మిది వందల పదునాలుగవ సంవత్సరంలో తిరిగి హైదరాబాద్ వచ్చిన తరువాత, ఆయన మహబూబ్ కాలేజీలో తెలుగు పండితుడిగా నియమితులయ్యారు. ఆ తర్వాత చాదర్ఘాట్ హైస్కూల్లోను, నారాయణగూడలోని బాలికోన్నత పాఠశాలలోను తెలుగు పండితులుగా పనిచేశారు.
ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారు కేవలం ఉపాధ్యాయుడిగానే కాకుండా ఒక గొప్ప రచయితగా, చరిత్రకారుడిగా కూడా రాణించారు. “జీవిత చరిత్రావళి”, “షితాబ్ఖాన్ చరిత్ర”, “ప్రాచీనాంధ్ర నగరములు”, “మన తెలంగాణము”, “గ్రీకు పురాణ కథలు”, “లలితా కథావళి” వంటి ఎన్నో విలువైన గ్రంథాలను ఆయన రచించారు. ముఖ్యంగా ప్రాచీన తెలుగు చరిత్రకు సంబంధించిన అనేక విషయాలను వెలుగులోకి తీసుకురావడంలో ఆయన కృషి ఎంతో గొప్పది.
పంతొమ్మిది వందల ఇరవై ఒకటవ సంవత్సరంలో తెలంగాణ సాహిత్య సాంస్కృతిక వికాసం కోసం స్థాపించబడిన ఆంధ్ర పరిశోధక మండలికి ఆయన కార్యదర్శిగా పనిచేశారు. ఆ సంస్థ పంతొమ్మిది వందల ముప్పై ఐదవ సంవత్సరంలో తెలంగాణలోని చారిత్రక ప్రదేశాలు, శిలాశాసనాలు, తాళపత్ర గ్రంథాలను సేకరించి “తెలంగాణ శాసనాలు” పేరుతో ఒక పెద్ద గ్రంథాన్ని ప్రచురించడంలో ఆదిరాజు గారి పాత్ర ఎంతో కీలకమైనది. కాకతీయ సామ్రాజ్యం పతనానంతరం ఓరుగల్లును పాలించిన షితాబుఖాన్ చరిత్రను ఆయన వెలుగులోకి తెచ్చారు. తెలంగాణలోని తొమ్మిది జిల్లాల చరిత్రను, భాగ్యనగరం యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తూ ఆయన గ్రంథాలు రచించారు.
శ్రీకృష్ణదేవరాయాంధ్ర భాషా నిలయంలో గ్రంథ పాలకుడిగా, కార్యదర్శిగా, అధ్యక్షుడిగా ఆయన ఎన్నో విధాల సేవలు అందించారు. అంతేకాకుండా, విజ్ఞానచంద్రికా గ్రంథమాల, ఆంధ్ర జనసంఘం, లక్ష్మణరాయ పరిశోధక మండలి, ఆంధ్ర సారస్వత పరిషత్తు వంటి అనేక సంస్థలతో ఆయనకు అనుబంధం ఉంది. ఆకాశవాణి దక్కన్ రేడియోలో తెలుగులో మొట్టమొదటి ప్రసంగం చేసిన ఘనత కూడా ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారిదే.
1973 సంవత్సరం సెప్టెంబర్ ఇరవై ఎనిమిదిన ఎనభై రెండు సంవత్సరాల వయస్సులో ఆదిరాజు వీరభద్రరావు గారు కన్నుమూశారు. కానీ, తెలంగాణ భాషా సాంస్కృతిక రంగాలకు ఆయన చేసిన సేవలు ఎప్పటికీ చిరస్థాయిగా నిలిచిపోతాయి.
మరో వ్యాసంలో మరో ప్రముఖ వ్యక్తి గురించి తెలుసుకుందాం. అంతవరకు సెలవు.
