రథాన్ని దేవవర్మ నడుపుతుండగా, అది గాలి వేగంతో దూసుకుపోతుండగా యువరాజు పూర్తిగా మత్తుగా రథంపై పడిపోయాడు. సారథికి గుర్రాల మనస్తత్వం బాగా తెలుసు కాబట్టి, యువరాజు పడిపోగానే, అతను ముందుకు ఉరికి, యువరాజు చేతుల్లోంచి జారిపోయిన పగ్గాలను పట్టుకున్నాడు. మృదువైన మాటలు చెబుతూ, గుర్రాలను బుజ్జగిస్తూ, అశ్వశాంతి మంత్రం చదివి, వాటి వీపులను కుడి చేతితో నిమిరాడు. నురుగు కక్కుతున్న ఆ రెండు గుర్రాలు భయం తగ్గి వేగం తగ్గించి, నెమ్మదించి చివరకు ఆగిపోయాయి.

సారథి వాటిని పూర్తిగా విశ్రాంతినిచ్చి, వెనక్కి తిప్పి రథాన్ని కోటలోకి తీసుకెళ్ళాడు.

రాజకుమారుడు బస చేసిన భవనం దగ్గర రథం ఆగగానే సర్వసేనాధిపతి, మహాదండనాయకుడు ఇద్దరూ రక్షక భటులతో వచ్చి, రాజకుమారుడిని రథం నుండి దించి లోపలికి తీసుకెళ్ళారు. మహాదండనాయకుడు, మహాసేనాపతి కత్తులు దూసి సిద్ధంగానే ఉన్నారు.

ఆ రాత్రి వారిద్దరూ యువరాజును ఆయన భవనంలోనే బంధించి, రాజాజ్ఞను పాటిస్తూ అప్రమత్తంగా కాపలా కాశారు.

రాజవైద్యుడు వచ్చి యువరాజుకు వైద్యం చేశాడు. ఆ వైద్యంతో యువరాజుకు మత్తు తగ్గి పూర్తిగా స్పృహ వచ్చింది. తను పడుకున్న మంచంపై లేచి, కూర్చుని, దగ్గర్లో కత్తులు దూసి నిలబడి ఉన్న మహాదండనాయకుడిని, మహాసేనాధిపతిని ఆశ్చర్యంగా చూస్తూ “ఏ, ఏ, ఏమి జరిగింది…. జరిగింది… జరిగింది! మహాసేనాధిపతి! వైద్యులవారు ఎందుకు వచ్చారు?” అని చేతులు, పెదవులు వణుకుతూ అడిగాడు.

రాజకుమారుడు: ఏమి జరిగింది మహాసేనాపతి?

మహాసేనాపతి: మీరు రథం ఎక్కి వీధుల వెంట స్వారీ చేయడం మొదలుపెట్టారు.

రాజవైద్యుడు: మీరే స్వయంగా గుర్రాలను తోలారు.

రాజకుమారుడు: అది నాకేమీ తెలియదు.

మహాసేనాపతి: గుర్రాలు అదుపు తప్పి పరిగెత్తడం మొదలుపెట్టాయి.

రాజకుమారుడు: అయ్యయ్యో! ఎంత తెలివితక్కువ పని! మహారాజు పరమశివారాధన చేస్తుండగా నా బుద్ధి పెడదారి పట్టి మద్యం సేవించాను. జైత్రోత్సవాల్లో తప్ప ఎప్పుడూ అలాంటి పని చేసి ఎరుగను. మహాసేనాపతి! నా మూర్ఖత్వం వలన ఎవరికైనా ప్రమాదం జరగలేదు కదా?

మహాసేనాపతి: ప్రమాదమే జరిగింది ప్రభూ!

రాజకుమారుడు: ఆ! ఏమిటా ప్రమాదం? ఎలాంటిది ఆ ప్రమాదం!

మహాదండనాయకుడు: ఒక ఆవుదూడ మీ రథం కిందపడి చనిపోయింది.

రాజకుమారుడు: అయ్యయ్యో! ఎంత పాపం! ఎంత పాపం!

రాజవైద్యుడు: ప్రభువులు కొంచెం శాంతిస్తారు గాక. మీరు ధర్మనిర్వహణ చేసే సమయం దగ్గరపడింది.

రాజకుమారుడు: నేనేమి ప్రాయశ్చిత్తం చేసుకుంటే ఆ పాపం శాంతించును? నేను పశువుకంటే నీచుడినైపోయాను. క్రూరమృగాలు ఆహారం కోసం ఇతర జంతువులను తింటాయి. నేను రాక్షసుడినై నిష్కారణంగా గోవధ చేశాను.

మహాసేనాపతి: ప్రభూ! ఎప్పుడూ జరగని వింత ఏమిటంటే ఆ ఆవు స్వయంగా వచ్చి ధర్మగంటను లాగింది.

రాజకుమారుడు ఒక్కసారిగా మంచం నుండి లేచాడు. “నేను ఎలాంటి శిక్షకైనా అర్హుడిని. నన్ను మహారాజు దగ్గరికి తీసుకెళ్ళండి. మహాప్రభువును ధర్మవిచారణ చేయమని కోరవలసి ఉంది.

మహాదండనాయకుడు: ప్రభూ! ధర్మవిచారణ జరిగింది. తమకు…

రాజకుమారుడు: ఆ! జరిగిందా! మంచిది. శిక్షను స్వీకరించడానికి తొందరపడుతున్నాను.

రాజవైద్యుడు: శాంతించండి ప్రభూ! మీకు నిర్ణయించిన శిక్ష ఉదయమే అమలు చేయబడుతుంది. ప్రజలందరి సమక్షంలో, తన కొడుకును కోల్పోయిన ఆ ఆవే మీకు శిక్ష విధిస్తుంది.

మహాదండనాయకుడు: ఆవు సమక్షంలో మీరు నేరం చేయడం వల్ల మహారాజు, మహారాణి సమక్షంలో, ఆ ఆవు మీకు శిక్షను అమలు చేస్తుంది.

రాజకుమారుడు: అయ్యయ్యో! నేను చేసిన తప్పుకు నాన్నగారు, అమ్మగారు కూడా బాధపడాల్సి వచ్చిందే! దీనికి విరుగుడు లేదు. ఈ పాపానికి మరణమే శిక్ష.

మహాసేనాపతి: మహాప్రభూ! తమకు… తమకు… ఆ… ఆ శిక్షనే విధించారు.

రాజకుమారుడు: ధన్యోస్మి! ధన్యోస్మి!

ఆ మరుసటి రోజు ఉదయం నగరం బయట, నగరవాసులు, చుట్టుపక్కల గ్రామాల ప్రజలు వేల సంఖ్యలో చేరారు. చాలా మంది రాజభటులు కత్తులు దూసి కాపలా కాస్తున్నారు. ఇంతలో రాజకుమారుడిని వెంటబెట్టుకొని రథంపై మహాసేనాపతి, మహాదండనాయకుడు, ధర్మాధికారులు వచ్చారు. ఒక వైపు ఆవు, యజమాని, సాక్ష్యం చెప్పినవారు ఉన్నారు. కొందరు సేవకులు ఆవు డెక్కలకు పదునైన అంచులున్న ఉక్కు డెక్కలను తొడుగుతున్నారు. మహారాజు విష్ణుకుండిన మాధవవర్మ, మహారాణి కూడా రథం ఎక్కి వచ్చారు.

మహారాణి ముఖంలో రక్తం చుక్క లేదు. ఆమె కళ్ళ నుండి నీరు కారిపోతోంది. చక్రవర్తి తన భార్య చేయి పట్టుకొని వధ్యస్థలానికి చేరుకున్నాడు. మహారాణిని చూసి ప్రజల కళ్ళల్లో నుండి శోకాశ్రువులు వరదలా ప్రవహించడం మొదలుపెట్టాయి. రాజకుమారుడు కనకదుర్గాంబ గుడి వైపు చేతులు జోడించి “సర్వమంగళ మాంగళ్యే! శివే! సర్వార్ధ సాధకే! శరణ్యే! త్ర్యంబకే! దేవి! నారాయణి! నమోస్తుతే!” అని ప్రార్థించుకున్నాడు.

ఆ ఆవు భయంతో చూస్తూ తన డెక్కలకు ఉక్కు తొడుగులు వేయించుకుంది. వేల మంది ప్రజలు అక్కడ చేరినా, ఆ జనసమూహాన్ని తీవ్రమైన నిశ్శబ్దం ఆవరించింది. రాజకుమారుడు వధ్య స్థలంలో పడుకున్నాడు. తలారులు మహారాజ కుమారుడిని తాళ్లతో గట్టిగా కట్టేశారు. మాధవవర్మ విష్ణుకుండిన మహారాజు ముఖం కైలాస శిఖరంలా స్వచ్ఛంగా, ధర్మ కాంతులతో ప్రకాశిస్తోంది. ఒక్కసారి మహారాజు చేయి ఎత్తగానే కొమ్ములు ఊది, వీరాంగములు మోగించారు. భటులు ఆ ఆవును రాజకుమారుడి పైకి తోలారు.

వేగంగా ఆ ఆవు రాజకుమారుడి దగ్గరికి నడుచుకు వచ్చింది. ఒక్క క్షణం తల ఎత్తి చూసింది. మరుక్షణం రాజకుమారుడిని చూసి తల దించింది. “అంబా” అని అరుస్తూ ఆ ఆవు కదలకుండా అలాగే నిలబడిపోయింది.

ఆ ఆవును రాజభటులు ముందుకు నెట్టారు. బెదిరిస్తూ తోలారు. ఆ ఆవు కొంచెం కూడా కదలలేదు. మళ్ళీ ‘అంబా‘ అని అరిచింది. రాజకుమారుడి శరీరం అంతా ముట్టెతో వాసన చూసింది. ఆ ఆవు కళ్ళల్లో నీరు గిర్రున తిరిగింది. కంటి నీటితో ఆవు నాలుక చాచి రాజకుమారుడి చేతులు, ముఖం నాకడం మొదలుపెట్టింది. రాజభటులు ఆవును మళ్ళీ గట్టిగా తోశారు. ఆవు వెనక్కి తిరిగి కోపంగా చూసి, మెల్లగా తన యజమాని దగ్గరికి పోయింది. ప్రజలందరూ హర్షధ్వానాలు, జయధ్వానాలు చేస్తూ “మహాప్రభూ! ధర్మ సంస్థాపన జరిగింది. గోమాత దానిని పాలించింది. ధర్మమే జయించుగాక! ధర్మమే జయించుగాక!” అని అరవడం మొదలుపెట్టారు.

గంభీరంగా, నిశ్చలంగా నిలబడిన మహారాజు కళ్ళల్లో నీరు తిరిగింది. కదలకుండా, నిస్చేష్టురాలై చేతులు జోడించి నిలబడిన మహారాణి, “తల్లీ! కనకదుర్గా! నీవే నమ్మా! గోమాతవు!” అంటూ కుప్పకూలిపోయింది. పరిచారికలు ఆమె దగ్గరికి పరుగెత్తుకు వచ్చి ముఖంపై నీరు చల్లి, సేవలు చేస్తున్నారు. ఆవు యజమాని, కొందరు సాక్ష్యం చెప్పినవారు రాజకుమారుడి దగ్గరికి పరుగెత్తుకు వచ్చి కట్లు విప్పేశారు.

అప్పుడు పరమేశ్వరుడు బంగారు వర్షం కురిపించాడని ప్రజలు చెప్పుకున్నారు.

ఆ ఆవును మాధవ వర్మ విష్ణుకుండిన మహారాజు లక్ష పణములిచ్చి కొన్నాడు. ఆ ఆవును తమ కులదైవంగా భావించి వేంగీపురానికి తీసుకెళ్ళాడు.

ఆ గోదేవి పదిహేను సంవత్సరాలు జీవించి చనిపోయిన తర్వాత మాధవవర్మ మహారాజు గోపాదక్షేత్రంలోని గోదావరీ తీరాన, దానికి అగ్ని సంస్కారం చేసి, ధాన్యకటకపు పాలరాతితో ఒక ఉత్తమ శిల్పితో ఆవు విగ్రహాన్ని చేయించాడు.

ఒక అందమైన దేవాలయం గోపాద క్షేత్రంలో నిర్మించారు. అందులో ఆ విగ్రహాన్ని ప్రతిష్టించారు. రాజకుటుంబంలోని స్త్రీ పురుషులందరూ ప్రతి సంవత్సరం ఆ గోమాతకు మహోత్సవాలతో పూజలు చేస్తుంటారు. ఆ గోమాతకు పుట్టిన దూడలన్నీ ఆ వంశం వారికి పూజనీయమైనవి.

విష్ణుకుండిన మహారాజకుమారి అంశుమతీ బాల ఒకరోజు సాయంత్రం కోటిలింగాల క్షేత్రం నుండి తన పడవపై ఎక్కి గోపాదక్షేత్రానికి వస్తోంది. రాజ పడవ రాజహంస రూపంలో తయారుచేయబడింది. పడవ నడిపేవారు తెరచాపలు విప్పడంతో ఆ పడవ రెక్కలు చాచి మానస సరోవరంలో సంచరిస్తున్న రాజహంసలాగా నిర్మలమైన నీలి ప్రవాహంతో కూడిన గౌతమి నదిపై తేలుతూ వేగంగా గోవూరు వైపు వస్తోంది. సూర్యదేవుడు నిరవద్య (నిడదవోలు) పురం వైపు అస్తమించి పశ్చిమ దిక్కులో మాయమైపోయాడు. కాశ్మీర కుంకుమ రంగు కిరణాలు ఆకాశం అంతా అలుముకున్నాయి.

“నీలం రంగు గానీ, చీకటిలో ఉండే నలుపు రంగు గానీ, సంధ్య ఎరుపు రంగు గానీ, ఏది ఈ ఆకాశానికి సహజమైన రంగు! లక్షల కొలది శంఖాల దూరంలో ఉన్న ఈ అంతులేని ఆకాశంలో ఎక్కడెక్కడ ఏ రంగులు ఉంటాయో ఎవరు నిర్ణయించగలరు! ఎంత విచిత్రం ఈ రంగుల మార్పు! మా నగర దైవం చిత్రరథస్వామి ఆధారము లేని మార్గంలో ప్రయాణిస్తూ, తాను సృష్టించిన కాలంలోనే, ఎప్పుడూ ప్రయాణం చేస్తూ ఉండాలి. సూర్యాస్తమయం, మళ్ళీ సూర్యోదయం, నిత్యుడై కదలకుండా ఒకే చోట ఉన్న సూర్యుడు కదులుతున్నట్లు కనిపించడం ఎంత విచిత్రం!”

“ఉత్తమ బ్రాహ్మణ క్షత్రియ వంశం విష్ణుకుండిన వంశం. అది తనతోనే సమాప్తమైంది. దూరంగా ఉన్న బంధువులు ఎవరో ఉన్నారట. చిన్న చిన్న సామంతులై వీరిని, వారిని సేవించుకుంటున్న విష్ణుకుండిన నగరవాసులైన ఆ బంధువులు ఏమాత్రం తెలివైనవారు కారట. “ఈ విధంగా ఆలోచించుకుంటున్న అంశుమతిని “ఏమమ్మా! భర్తృదారికా! ఏమాలోచిస్తున్నావు?” అని మాధవీలత అడిగింది.

“ఏమని చెప్పను మాధవీ! ఒకదానికొకటి పోల్చలేని రూపాలు! ఒక క్షణం తర్వాత ఇంకో క్షణం వచ్చినట్లు, ఆలోచనలు నా హృదయంలోకి దూసుకు వస్తున్నాయి.”

“ఆలోచనల మధ్యలో ఎవరైనా ఒక యువకుడు నీకు కనిపిస్తున్నాడా?”

“ఓసి వెర్రిదానా! ఎవరూ ఆ యువకుడు? లోకమూర్తి సూర్యుడే కొత్తవాడు, ముసలివాడు కూడా! ఈ అనంత ఆకాశంలో తూర్పు ఏది? పశ్చిమం ఏది?”

“నారసింహదేశికుల సేవ నిన్ను వేదాంత మార్గంలోకి తీసుకెళ్తోందా?”

“వెర్రిదానా! ఈ దేశ కాలాలకు లోబడిన వారికి వేదాంతం కూడానా?”

“ఏమో! నీ మాటలు ఎప్పుడూ నన్ను ముంచెత్తుతాయి గానీ కాలు నిలబడనివ్వవు.”

“గోదావరిలో మునిగి కొట్టుకుపోతున్నట్లు ఉంటుంది కాబోలు ఏమి?”

రాజకుమారి పడవను వెంబడించి, పరివారం, రక్షక భటులు ఉన్న పడవలు ఎన్నో వస్తున్నాయి. పరిచారికలున్న పడవ రాజకుమారి పడవను వెనువెంటనే ఉంది. ఆ పడవ నుండి ఒక యువతి మృదుమధురమైన కంఠంతో పాడుతోంది.

“గోదావరీ మాత కొండలెన్నో దాటి ఆ దారులు ఆ రేవులు ఆ వనములను దాటి,

ఈ క్షేత్రముల మధ్య ఈ నీటి మార్గం సాక్షాత్కరించింది సర్వమంగళ రూపంలో, పాడవే గౌతమికి నమస్కారాలు అందించే పాట, గాధరాగంలో మృదువైన స్వరంతో పాడవే గౌతమికి నమస్కారాలు అందించే పాట!

ఏ పర్వతంలో పుట్టిందో ఈ నది మాత, ఏ జడల నుండి విడివడిందో, ఏ ప్రాంత పుణ్యంతో పాడవే గౌతమికి నమస్కారాలు అందించే పాట! ఏ స్నేహితురాలు కూర్చుని, ఏ స్నేహాన్ని తలచుకొని వేగంగా, నెమ్మదిగా సముద్రం వైపు ప్రయాణించే దానికై పాడవే గౌతమికి నమస్కారాలు అందించే పాట!”

ఆ పాటను ఆనందంతో వింటున్న రాజకుమారి హృదయం సంతోషంతో పులకించిపోయింది. ఏవేవో దూరాలు, ఏవేవో భావాలు, అపారమై, అస్పష్టమై, ఆ బాలికను తేలుతూ తీసుకెళ్ళాయి. గోదావరిలో స్నానాలు, జపాలు ఆచరించే వారికి గోదావరి మాత రహస్యాలు ఉపదేశిస్తుందేమో? కొండ పుట్టిల్లైన నది, కొండలను కూడా ఛేదించుకొని, ఎన్ని ప్రాంతాలు, దేశాలు దాటి, రండి రండని ఎప్పుడూ ఆహ్వానించే సముద్రంలో లీనమైపోతోంది. “భర్తృదారికా ఈ సాయంత్రం అంతా మీ ఆలోచనలే మీకు. కానీ నేను పక్కనుంటినని మాట మరచిపోతున్నారా” అని రాజకుమారిని మాధవి ప్రశ్నించింది. ఆ మాటలకు అంశుమతీ కుమారి పకపక నవ్వింది.

చీకట్లు కమ్ముకుంటున్నాయి. గోవూరు ఇంకా పావు మైలు దూరంలో ఉంది. గాలి తగ్గుముఖం పట్టడంతో నావికులు తెరచాపలను దించివేసి తెడ్లను వేయడం ప్రారంభించారు. అనుసరించి ఉన్న సైనికుల పడవల్లో పడవ పాటలు ప్రారంభమై గోదావరిపై ఎగురుతున్న నీటి పక్షుల అరుపులతో కలిసిపోతున్నాయి. ఇంతలో ఎక్కడ నుండి వచ్చాయో పది పదిహేను పడవలు, రాజకుమారి పడవలకు ఎదురై చుట్టూ ముట్టాయి. ఒక్కసారిగా పిడుగులు పడినట్లు యుద్ధ ధ్వని ప్రారంభమైంది. “కొట్టండి! పొడవండి!” అనే కేకలు, పడవను పడవ ఢీకొన్న శబ్దం, పరిచారికల ఏడుపులు. గోదావరి గర్భం గగ్గోలైపోయింది.

రాజకుమారి పడవను నాలుగు పడవలు ఒక్కసారి చుట్టుముట్టాయి. ఎవరో పది మంది దుండగులు ఆ పడవపైకి ఉరికారు. “ఏమిటిది! ఏమిటిది!” అని రాజకుమారి ఆశ్చర్యపడుతుండగానే ఆ దుండగులు అంశుమతీ కుమారిని, మాధవిని ఎత్తుకొని, పక్కనున్న ఒక పడవలోనికి రాక్షసుల వంటి ఆడవారి చేతులకు అందించారు. రాజకుమారి, మాధవీలతల నోళ్ళలో ఆ రాక్షసులు గుడ్డలు కుక్కి కాళ్ళు చేతులు కట్టివేసి, పడవ లోపలికి తీసుకెళ్ళారు. ఆ పడవ దాన్ని అనుసరించిన మరో మూడు పడవలతో కలిసి మహా వేగంతో ధవళగిరి క్షేత్రం దిశగా పోవడం మొదలుపెట్టింది.

 

(ఇంకా ఉంది)